AI trong toán học: Thiên tài hay công cụ? Terence Tao ngăn chặn sự sùng bái ban đêm

Khi AI giải quyết một vấn đề toán học mở trong 50 năm, các tiêu đề báo chí bùng nổ. Nhưng có một vấn đề: chúng ta đang thờ phụng những gì thực chất chỉ là một máy tìm kiếm được cải tiến.

Gần đây, Terence Tao — một trong những người thúc đẩy nghiên cứu AI trong toán học — đã quyết định tạm dừng sự hưng phấn tập thể. Ông không làm điều đó tại một hội nghị, mà đăng bài vào giữa đêm trên GitHub, gần như như muốn dập tắt ngọn lửa trước khi nó thiêu rụi cộng đồng toán học. Thông điệp của ông rất rõ ràng: đừng lấy bối cảnh ra khỏi câu chuyện.

Câu chuyện cổ tích mà không ai đặt câu hỏi

Câu chuyện hấp dẫn: “AI chinh phục các vấn đề mà các nhà toán học đã mất hàng thập kỷ để giải quyết!” Đối với những người mơ về AGI, đó là âm nhạc. Đối với những người bảo vệ khả năng của con người, nghe như một mối đe dọa tồn tại.

Điều thú vị là Terence Tao không nói rằng AI vô dụng. Ông nói điều còn khó chịu hơn: rằng chúng ta đang so sánh táo với cam.

Khi nhìn vào các vấn đề của Erdős “được giải quyết” bởi AI, bạn cần tự hỏi: Liệu chúng có thực sự chưa được giải quyết? Hay chỉ đơn giản là chưa được ghi chép rõ ràng? Nhiều vấn đề trên web được gắn nhãn là “Open” chỉ là những “quả thấp” ít được xem xét. Một số đã có lời giải trong tài liệu mà không ai cập nhật. Những vấn đề khác có các phát biểu ban đầu mơ hồ mà AI “giải quyết” theo nghĩa đen.

Công việc thực sự của AI: kỹ thuật, không trực giác

Điều thú vị là: Terence Tao không phủ nhận thành tựu. Ông đang định nghĩa lại ý nghĩa của “thành tựu”.

AI rất giỏi trong:

• Tìm kiếm hệ thống: quét các không gian vấn đề khổng lồ
• Xác minh chính thức: chuyển đổi chứng minh thành mã Lean có thể kiểm tra
• Viết lại: chỉnh sửa các lập luận đã có
• Nhiệm vụ thường xuyên: theo các mẫu đã biết

Nhưng AI (chưa) làm điều gì mới mẻ về toán học thực sự: đặt ra các câu hỏi đúng đắn, tạo ra các khái niệm mới, kết nối một kết quả với toàn bộ mạng lưới kiến thức hiện có.

Một chứng minh chính xác về mặt kỹ thuật mà AI tạo ra thường thiếu bối cảnh, động lực, so sánh với tài liệu đã có. Nó giống như một bản đồ không có la bàn: hoạt động nếu bạn biết đi đâu, nhưng không giúp bạn khám phá những vùng đất mới.

Nhà toán học của tương lai: chiến lược gia, không phải nhà tư duy đơn độc

Đây là nơi Tao tìm ra sự cân bằng. Không phải “AI chống lại Nhân loại”. Mà là “Nhân loại + AI”.

Tương lai của nhà toán học không kém phần thú vị, chỉ khác biệt. Chúng ta sẽ chuyển từ những nhà tư duy đơn độc thành những chỉ huy của các đội quân máy móc im lặng. Chúng ta đặt ra tầm nhìn, AI mở đường. Chúng ta xác định câu hỏi nào quan trọng, AI giúp xây dựng câu trả lời.

Điều mà Terence Tao cố gắng dừng lại bằng bài đăng đêm của mình rất đơn giản: sự thờ phụng các trường hợp cá biệt. Không phải vì AI yếu, mà vì sự đánh giá quá cao về AI khiến chúng ta mất tập trung khỏi công việc thực sự.

Lời kêu gọi: ngừng thờ phụng, bắt đầu hợp tác

Toán học luôn mang tính hợp tác — giữa con người, giữa các thế hệ, giữa các lĩnh vực. Việc AI trở thành một phần của cuộc trò chuyện đó là hợp lý. Nhưng một công cụ cách mạng vẫn chỉ là một công cụ.

Điều quan trọng bây giờ là thành thật: AI thực sự giải quyết vấn đề nào? Chúng khó khăn ra sao? Chúng đóng góp giá trị gì cho ngành?

Bởi vì cuộc cách mạng thực sự trong toán học sẽ không phải khi AI giải quyết nhiều vấn đề hơn con người. Mà là khi con người và máy móc cùng khám phá ra những chân lý mà không ai trong hai có thể tìm ra riêng.