Khi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản ảnh hưởng đến biến động tiền điện tử: những điều nhà đầu tư cần biết

Mối quan hệ giữa tâm lý thị trường và trái phiếu Chính phủ Nhật Bản

Trong những tháng gần đây, thị trường vốn toàn cầu đã chứng kiến một hiện tượng mà ít ai có thể dự đoán chính xác: sự tăng vọt của lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản đã kích hoạt một chuỗi phản ứng trên các tài sản rủi ro cao, đặc biệt trong lĩnh vực tiền điện tử. Không phải là một sự kiện ngẫu nhiên đơn lẻ, mà là một cơ chế hệ thống liên kết các quyết định chính sách tiền tệ của Nhật Bản với các chiến lược huy động vốn trên phạm vi toàn cầu. Lợi suất kỳ hạn 2 năm gần đây đã đạt mức 1,155%, mức chưa từng thấy kể từ năm 1996, trong khi lợi suất kỳ hạn 10 năm đã tạm thời vượt qua 1,8% và kỳ hạn 30 năm gần chạm mức 3,41%. Động thái phối hợp này dọc theo toàn bộ đường cong lợi suất đã nhanh chóng thúc đẩy tâm lý phòng thủ trong các nhà đầu tư, biến tín hiệu tích cực về bình thường hóa kinh tế thành một mối đe dọa tiềm tàng đối với các vị thế đòn bẩy toàn cầu.

Yếu tố kích hoạt không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà là sự kết hợp của các áp lực: nhu cầu yếu trong các đợt đấu thầu trái phiếu công, yêu cầu bồi thường cao hơn từ các nhà đầu tư, và đặc biệt là kỳ vọng Nhật Bản sẽ từ bỏ nhiều thập kỷ chính sách tiền tệ siêu mở rộng. Khi thị trường bắt đầu diễn giải sự thay đổi này như là “kết thúc vĩnh viễn của kỷ nguyên lãi suất bằng 0”, hành vi của các tài sản rủi ro đã chuyển từ thận trọng sang rõ ràng là phòng thủ một cách mạnh mẽ.

Hiểu về độ biến động của đường cong lợi suất và các ràng buộc cấu trúc của Nhật Bản

Việc lợi suất kỳ hạn 2 năm mới vượt qua 1% và đạt 1,155% trong một khoảng thời gian ngắn thể hiện một trong những động thái quan trọng nhất trong ba mươi năm qua về xu hướng. Tốc độ của chuyển động này đã khiến nhiều tổ chức so sánh với các chu kỳ tăng lãi suất của giữa thập niên 1990. Điều đặc biệt nhạy cảm của tình hình này là bối cảnh cấu trúc: Nhật Bản có tỷ lệ nợ trên GDP vượt quá 260%, là một trong những mức cao nhất trong các nền kinh tế phát triển, khiến quốc gia này cực kỳ dễ bị tổn thương trước bất kỳ đợt tăng lãi suất nào.

Mỗi mức tăng 100 điểm cơ bản trong lãi suất sẽ làm tăng đáng kể áp lực lên dòng tiền lãi dài hạn, buộc chính phủ phải phân bổ lại nguồn lực để trả lãi thay vì các khoản chi tiêu khác. Các đợt đấu thầu trái phiếu Chính phủ Nhật Bản gần đây đã xác nhận áp lực này: nhu cầu yếu đã đẩy lợi suất trúng thầu tăng lên, trong khi tỷ lệ bid-to-cover giảm, cho thấy các nhà đầu tư chỉ sẵn sàng mua với lãi suất cao hơn đáng kể. Cơ chế tự củng cố này đã thúc đẩy quá trình định giá lại các quyết định trong tương lai của Ngân hàng Nhật Bản, tạo ra một vòng xoáy làm tăng tốc độ điều chỉnh ban đầu.

Thách thức của Ngân hàng Nhật Bản và các tác động toàn cầu

Ngân hàng Nhật Bản đang đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan không dễ giải quyết. Tăng lãi suất một cách quyết đoán có thể hỗ trợ đồng yen và chống lại lạm phát nhập khẩu, nhưng sẽ gây áp lực bán ra trái phiếu Chính phủ và làm mất ổn định ngân sách công. Trong khi đó, tiếp tục các chương trình mua trái phiếu và các phát ngôn mang tính giảm dần có thể làm trầm trọng thêm sự mất giá của đồng tiền và thúc đẩy lạm phát, làm giảm uy tín của chính sách tiền tệ. Thị trường nhận thức “kéo co” này như một nguồn rủi ro hệ thống tiềm tàng.

Thống đốc Kazuo Ueda đã liên tục gửi tín hiệu về “thắt chặt sớm hơn dự kiến”, đến mức kỳ vọng của thị trường về việc tăng lãi suất vào tháng 12 đã vượt quá 80%, trước khi được điều chỉnh lại khoảng 90% cho tháng 1. Sự chuyển đổi từ “đầu cơ” sang “đồng thuận” này đã thúc đẩy quá trình định giá lại trên thị trường trái phiếu và tỷ giá, cho thấy rằng bối cảnh lịch sử về lãi suất bằng 0 và kiểm soát đường cong lợi suất (YCC) tồn tại trong nhiều thập kỷ đang dần bị loại bỏ.

Các kênh truyền dẫn tới thị trường tiền điện tử

Việc lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản tăng truyền sang thị trường tiền điện tử qua ba kênh riêng biệt. Thứ nhất là chi phí vốn: vì Nhật Bản là một nguồn tài trợ toàn cầu lớn với chi phí thấp, việc tăng chi phí vay bằng yen sẽ trực tiếp làm giảm “đòn bẩy chi phí thấp” có sẵn để đầu cơ vào các tài sản biến động cao như bitcoin và các đồng tiền điện tử khác. Thứ hai là các ràng buộc đòn bẩy: với việc đồng yen mạnh lên và chênh lệch lãi suất so với đô la và các đồng tiền chính khác tăng, các hoạt động carry trade chống lại yen sẽ chịu áp lực đáng kể, buộc các tổ chức phải đóng các vị thế và xem xét lại tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận của các chiến lược đa tài sản của họ.

Kênh thứ ba là ngân sách rủi ro tổng thể. Trong bối cảnh lãi suất tăng, các nhà đầu tư sẽ tích cực giảm trọng số của các tài sản có beta cao, rút đòn bẩy khỏi các thị trường mới nổi và thị trường crypto để giảm thiểu rủi ro của các đợt tăng lãi suất tiếp theo. Việc cân bằng lại này đã cho thấy các hiệu ứng đo lường được: mỗi khi kỳ vọng tăng lãi suất tại Nhật Bản trở nên mạnh mẽ hơn trong những tháng gần đây, bitcoin và các tài sản crypto khác đều giảm tới 30%, trong đó một số altcoin đòn bẩy cao đã chịu thiệt hại còn lớn hơn nữa.

Việc đồng yen mạnh lên còn tạo ra áp lực thụ động đối với các vị thế: các tổ chức có nợ bằng yen có thể buộc phải giảm các vị thế crypto một cách thụ động để ứng phó với áp lực ký quỹ, tạo ra thêm áp lực giảm giá bất chấp các đánh giá cơ bản.

Câu chuyện thị trường và sự gia tăng độ biến động

Câu chuyện “trái phiếu Chính phủ Nhật Bản là một quả bom hẹn giờ của tài chính toàn cầu” đã lan truyền nhanh chóng qua các mạng xã hội và các influencer, với ý kiến cho rằng lợi suất kỳ hạn 30 năm trên 3% có thể kích hoạt một sự điều chỉnh lại giá trái phiếu toàn cầu và một chuỗi giảm đòn bẩy bắt buộc. Ngôn ngữ cảnh báo này cùng các so sánh cực đoan đã làm tăng tâm lý phòng thủ và các đợt bán tháo bảo vệ trong ngắn hạn, làm cho tâm lý thị trường vốn đã mong manh trở nên dễ dao động hơn, dẫn đến các biến động giá vượt xa các biến động của các yếu tố cơ bản kinh tế.

Sự kết hợp giữa câu chuyện tiêu cực, các giới hạn thanh khoản và các khuyến khích kỹ thuật để bán ra tạo thành một hỗn hợp dễ gây nổ cho các tài sản crypto, nơi đòn bẩy đã cao khiến các đợt giảm giá trở nên dữ dội hơn khi các thuật toán bắt đầu thanh lý các vị thế một cách tập trung.

Hai quan điểm đối lập về thị trường crypto

Các nhà phân tích bi quan xem việc tăng lãi suất tại Nhật Bản như là bắt đầu của quá trình giảm đòn bẩy toàn cầu. Theo quan điểm này, sự giảm giá của trái phiếu, tăng chi phí vay và việc đóng các vị thế carry trade sẽ buộc phải định giá lại một loạt các tài sản đã dựa trên giả định về môi trường lãi suất thấp. Chuỗi giảm giá này được mô tả như sau: áp lực bán ra trái phiếu Nhật Bản → tăng lãi suất toàn cầu → tăng lãi suất chiết khấu áp dụng cho các tài sản crypto → thu hẹp định giá cổ phiếu và tiền điện tử tăng trưởng cao dự kiến.

Ngược lại, các nhà lạc quan nhấn mạnh một logic dài hạn: trong bối cảnh nợ công cao, thâm hụt ngân sách lớn và lãi suất danh nghĩa liên tục tăng để chống lạm phát và mất niềm tin tiền tệ, các tài sản crypto như bitcoin, không phụ thuộc vào niềm tin chủ quyền, có thể tăng giá trị tương đối. Nếu lợi suất thực của trái phiếu truyền thống duy trì ở mức thấp hoặc âm trong thời gian dài, một phần vốn dài hạn có thể xem crypto như một phương án phòng hộ chống các rủi ro cấu trúc của hệ thống tiền tệ trung ương.

Các khác biệt chính tập trung vào hai vấn đề then chốt: thứ nhất, liệu Nhật Bản có nguy cơ khủng hoảng nợ do mất kiểm soát lợi suất, dẫn đến sự dịch chuyển danh mục tài sản toàn cầu; thứ hai, liệu quá trình này sẽ là giảm đòn bẩy nhanh và dữ dội hay là thanh lý dần dần, có trật tự, quyết định xem thị trường crypto sẽ sụp đổ đột ngột hay sẽ dần dần hấp thụ bởi các nguồn vốn dài hạn trong các giai đoạn biến động.

Lập kế hoạch cho các kịch bản tương lai có thể xảy ra

Trong kịch bản trung bình, nếu Ngân hàng Nhật Bản chọn tăng lãi suất từ từ và duy trì lợi suất kỳ hạn 2-10 năm quanh mức hiện tại qua các mua vào trái phiếu có điều chỉnh và truyền thông cẩn trọng, tác động đến các tài sản crypto có thể sẽ “trung tính hoặc nhẹ nhàng tiêu cực”. Việc tăng chi phí thanh khoản và đồng yen mạnh lên sẽ làm giảm phần nào nhu cầu đòn bẩy, hạn chế khả năng tăng của thị trường crypto, nhưng miễn là đường cong lợi suất chưa bị nghiêng quá mức, các tài sản rủi ro sẽ có thời gian để thích nghi với các định giá mới.

Trong kịch bản cực đoan hơn, nếu lợi suất tiếp tục tăng không kiểm soát, với lãi suất ngắn hạn tiến gần các mức cao kỷ lục mới và các lo ngại về khả năng bền vững của nợ Nhật Bản gia tăng, các hoạt động carry trade chống yen có thể bị thanh lý quy mô lớn, và các tài sản rủi ro toàn cầu sẽ chịu đòn giảm đòn bẩy bắt buộc. Trong trường hợp này, độ biến động cực đoan của thị trường crypto—bao gồm các đợt giảm hơn 30% hàng tháng và các thanh lý on-chain tập trung—cần được xem như là một sự kiện có xác suất cao.

Các khuyến nghị thực tiễn để quản lý rủi ro

Về mặt giao dịch và quản lý rủi ro, các nhà đầu tư nên theo dõi chặt chẽ một loạt các chỉ số: độ dốc và độ biến động của đường cong lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản trên tất cả các kỳ hạn, hướng đi và quy mô của tỷ giá yen/USD, các biến động trong lãi suất vay toàn cầu và phí tài trợ hợp đồng tương lai, cũng như mức đòn bẩy tổng thể và dữ liệu thanh lý bắt buộc trong các hợp đồng tương lai bitcoin.

Để quản lý các vị thế, phương pháp thận trọng hơn là giảm nhẹ đòn bẩy một cách vừa phải, kiểm soát sự tập trung vào các tài sản đơn lẻ và dành ngân sách rủi ro trước các cuộc họp chính sách của Ngân hàng Nhật Bản. Việc sử dụng quyền chọn hoặc các công cụ phòng hộ để đối phó với các biến động đỉnh cao là chiến lược an toàn hơn so với việc duy trì đòn bẩy cao trong bối cảnh thanh khoản toàn cầu thu hẹp, nơi điều kiện thị trường có thể đảo chiều nhanh chóng và không báo trước.