Trump Đưa Ra Thời Hạn 10 Ngày cho Iran Khi Các Cuộc Biểu Tình Mang Quốc Kỳ Iran Trước 1979

Căng thẳng Mỹ-Iran bước vào giai đoạn quyết định sau khi Donald Trump đưa ra tối hậu thư mười ngày đối với Tehran. Thông điệp cảnh báo này đến trong bối cảnh tình hình ngày càng phức tạp: trong khi Washington và Teheran tiến hành đàm phán gián tiếp, trong nội bộ Iran vẫn tiếp tục làn sóng biểu tình lớn, người dân mang cờ Iran trước 1979 như biểu tượng phản đối chính quyền hiện tại. Đà phát triển trong quan hệ Mỹ-Iran và động thái nội bộ tại các quốc gia Vịnh hiện đang đứng trước ngã rẽ quyết định.

Những khác biệt căn bản vẫn cản trở bước đột phá ngoại giao

Các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran diễn ra tại Thụy Sĩ ngày 17 tháng 2 đã cho ra những đánh giá trái chiều từ hai phía. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các cuộc thảo luận cho thấy “tiến bộ tốt”, trong khi quan chức Mỹ lại có nhận định khác. Phó Tổng thống J.D. Vance thừa nhận có tiến bộ từng phần nhưng nhấn mạnh rằng Tehran vẫn tiếp tục từ chối các yêu cầu then chốt của Washington.

Danh sách các yêu cầu của Mỹ nằm trong trung tâm tranh luận gồm:

• Phá hủy toàn diện chương trình làm giàu hạt nhân của Iran
• Hạn chế chặt chẽ việc phát triển tên lửa đạn đạo
• Dừng hỗ trợ các nhóm proxy khu vực

Khoảng cách này vẫn là rào cản chính. Dù có các cuộc gặp ngoại giao, hai quốc gia vẫn mắc kẹt ở các vị trí cơ bản khó hòa giải, đặc biệt về an ninh hạt nhân và cân bằng quyền lực khu vực.

Huy động quân sự tạo ra nỗi lo về kịch bản tồi tệ nhất

Sau các cuộc đàm phán, Mỹ tăng tốc tập trung lực lượng quân sự tại Trung Đông. Báo cáo cho thấy đã triển khai máy bay vận tải, máy bay chiến đấu thế hệ mới, tàu chở dầu tiếp nhiên liệu, và đã có một tàu sân bay. Dấu hiệu rõ ràng cho thấy nhóm tàu sân bay thứ hai sẽ sớm theo sau.

Quy mô huy động này cho thấy Washington đang chuẩn bị cho khả năng can thiệp quân sự, mặc dù các quan chức chính thức chưa công bố kế hoạch hoạt động cụ thể. Tư thế này làm gia tăng lo ngại trong cộng đồng quốc tế rằng ngoại giao có thể bị thay thế bằng xung đột vũ trang.

Iran đáp trả bằng thể hiện sức mạnh và cảnh báo nghiêm khắc

Tehran phản ứng bằng cách thể hiện sẵn sàng quân sự của riêng mình. Iran đã tổ chức tập trận chung với Nga và tạm thời đóng cửa eo Hormuz như một phần của kịch bản phòng thủ. Trong thông báo chính thức gửi tới Liên Hợp Quốc, Tehran cảnh báo rằng các cuộc tấn công vào Iran sẽ biến các căn cứ và tài sản khu vực của Mỹ thành “mục tiêu hợp pháp.”

Dù khẳng định không muốn chiến tranh, Iran rõ ràng đã tự định vị mình là một bên không lùi bước trước khả năng leo thang. Thông điệp này kết hợp với các động thái chiến lược quân sự tạo ra một động lực làm tăng rủi ro lẫn nhau.

Cờ trước 1979 trở thành biểu tượng phản đối trong tình hình nội bộ hỗn loạn

Tình hình địa chính trị không diễn ra trong một không gian trống—nó trùng lặp với làn sóng bất ổn nội bộ đáng kể. Các cuộc biểu tình bắt nguồn từ các vấn đề kinh tế đã lan rộng khắp cả nước từ tháng 1, khơi lại phong trào “Phụ nữ, Đời sống, Tự do” đã làm rung chuyển Iran năm 2022 sau cái chết của Mahsa Amini.

Trong các cuộc biểu tình này, cờ Iran trước 1979 đã trở thành biểu tượng mạnh mẽ của sự phản đối chế độ. Cờ Iran đỏ-trắng-xanh không có biểu tượng Hồi giáo này mang ý nghĩa lịch sử về Iran trước Cách mạng 1979 và đã được người biểu tình chọn làm biểu tượng của khát vọng thay đổi. Chính quyền Iran đã phản ứng bằng cách siết chặt kiểm soát internet quy mô lớn và các biện pháp đàn áp. Các tổ chức nhân quyền quốc tế báo cáo hàng nghìn người bị bắt giữ hoặc chịu bạo lực.

Các cuộc biểu tình đoàn kết phản đối Iran đã lan rộng ra toàn cầu. Một cuộc biểu tình lớn tại Munich trong khuôn khổ hội nghị an ninh châu Âu đã chứng kiến đám đông cầm cờ Iran trước 1979, cho thấy biểu tượng nội địa này đã trở thành biểu tượng của cuộc đấu tranh quốc tế chống lại chế độ độc tài.

Chiến lược ngoại giao so với áp lực chế độ: cuộc tranh luận căn bản

Một số nhân vật đối lập, trong đó có cựu Thái tử Reza Pahlavi, lập luận rằng bất kỳ thỏa thuận nào giữa Mỹ và Iran đều chỉ củng cố vị trí của chế độ hiện tại thay vì đáp ứng yêu cầu chuyển đổi căn bản của quần chúng. Quan điểm này phản ánh sự căng thẳng giữa cách tiếp cận ngoại giao truyền thống và các yêu cầu về thay đổi cấu trúc.

Triển vọng về một thỏa thuận hạt nhân toàn diện vẫn rất mong manh do lịch sử căng thẳng kéo dài. Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân 2015 vào năm 2018, và các khác biệt căn bản về làm giàu hạt nhân, khả năng tên lửa, và liên minh khu vực vẫn tồn tại nhiều năm mà không có nhiều tiến triển đáng kể.

Cửa sổ thời gian hẹp: Liệu ngoại giao còn phù hợp?

Với hạn chót 10 ngày do Trump đưa ra, các tháng tới sẽ là thời điểm quyết định then chốt. Hy vọng rằng ngoại giao vẫn có thể thắng thế còn tồn tại, nhưng các trở ngại nghiêm trọng đang cản trở mọi khả năng đột phá.

Vị trí của hai bên đều đã bị khóa chặt—những yêu cầu khắt khe của Mỹ về giảm thiểu chương trình hạt nhân và tên lửa đối lập với sự từ chối quyết liệt của Iran—cộng với tình hình bất ổn khu vực ngày càng gia tăng, khiến khả năng đạt được giải pháp nhanh chóng là rất thấp. Dù qua thỏa thuận ngoại giao hay xung đột quân sự mở, tình hình hiện tại đang đánh dấu bước ngoặt quyết định tương lai quan hệ Mỹ-Iran và ổn định an ninh Trung Đông trong dài hạn.