Bạn biết đấy, gần đây tôi nhớ lại một câu chuyện vui từ những năm 90, cho thấy làm thế nào trực giác có thể dẫn dắt sai ngay cả những người rất thông minh. Đó là câu chuyện về Marilyn vos Savant và câu trả lời nổi tiếng của cô ấy về bài toán Monty Hall.

Mọi chuyện bắt đầu đơn giản: một người chơi nhìn thấy ba cánh cửa, sau một cánh là xe hơi, còn hai cánh là dê. Người chơi chọn một cánh cửa, người dẫn chương trình mở ra một cánh cửa khác có dê, và câu hỏi đặt ra là - có nên đổi lựa chọn hay không? Phần lớn nghĩ rằng không có gì khác biệt, nhưng Marilyn vos Savant, nổi tiếng với IQ xuất sắc của mình, đã trả lời: "Có, nên đổi." Và điều này đã gây ra một làn sóng tranh cãi.

Cô đã nhận được hơn 10.000 bức thư phản hồi. Bạn hình dung được không? Gần một nghìn trong số đó là từ những người có bằng tiến sĩ, và 90 phần trăm trong số họ tin rằng cô ấy đã sai. Cộng đồng học thuật đã phản đối dữ dội. Nhưng vấn đề ở đây là: nếu bạn đổi cánh cửa, cơ hội thắng của bạn sẽ là 2 trên 3, còn nếu giữ nguyên lựa chọn ban đầu - chỉ 1 trên 3. Đây không phải là trực giác, mà là toán học thuần túy.

Marilyn vos Savant đã đúng, và sau này các mô phỏng máy tính của MIT và thậm chí các thử nghiệm MythBusters đã xác nhận điều đó. Thú vị là, chính cô ấy đã trải qua một hành trình không dễ dàng: mặc dù sở hữu trí tuệ xuất sắc, cô đã rời Đại học Washington để giúp đỡ doanh nghiệp gia đình. Sau đó, cô bắt đầu viết chuyên mục Ask Marilyn trên tạp chí Parade từ năm 1985, nơi cô phân tích những bài toán tương tự.

Câu chuyện này tôi thích vì nó thể hiện rõ ràng sự khác biệt giữa những gì có vẻ đúng và những gì thực sự đúng. Bài toán Monty Hall đã trở thành ví dụ kinh điển về cách lý thuyết xác suất có thể mâu thuẫn với trực giác của chúng ta. Và Marilyn vos Savant đã chứng minh điều đó một cách rõ ràng.