Một bước ngoặt thú vị đã xảy ra vào tháng 10 năm ngoái. HBO đã phát hành một bộ phim tài liệu, trong đó có gợi ý về việc vạch trần danh tính thật sự của người sáng tạo ra Bitcoin. Có thể chỉ là một chiêu marketing, nhưng cộng đồng lại một lần nữa bùng lên những đồn đoán. Trên các thị trường dự đoán, ngay lập tức xuất hiện làn sóng đặt cược về việc rốt cuộc ai mới là người đứng sau bí danh Satoshi Nakamoto.

Một nhân vật dần nổi bật trong những cuộc tranh luận này—Nik Szabo. Nếu bạn thật sự theo dõi lịch sử mật mã học, hẳn bạn biết rằng nhà mật mã và luật sư người Mỹ này đã hoạt động trong lĩnh vực này từ rất lâu trước khi Bitcoin ra đời. Szabo tốt nghiệp ngành khoa học máy tính tại Đại học Washington vào năm 1989, sau đó lấy bằng tiến sĩ luật. Những đóng góp của ông cho sự phát triển của blockchain đã bắt đầu từ những năm 90, điều đó tự thân đã rất ấn tượng.

Điều làm Nik Szabo khác biệt là: vào năm 1994, ông đã đưa ra khái niệm hợp đồng thông minh. Đây là một ý tưởng mang tính cách mạng—sử dụng mã để ràng buộc nghĩa vụ pháp lý trong không gian số. Sau đó, khái niệm này trở thành nền tảng cho toàn bộ ngành công nghiệp blockchain mà chúng ta biết ngày nay. Nhưng chưa dừng lại ở đó. Vào năm 1998, Szabo đã đề xuất bit gold—một loại tiền kỹ thuật số không cần trung gian và giải quyết vấn đề chi tiêu hai lần thông qua cơ chế proof-of-work. Nếu bạn từng đọc về Bitcoin, bạn sẽ nhận thấy điều đó nghe vô cùng quen thuộc.

Bit gold của Szabo dùng một chuỗi các giải pháp mật mã, nhưng lại dựa vào đa số/biểu quyết của các địa chỉ để đạt được sự đồng thuận (consensus); về sau, người ta phát hiện rằng cách làm này tạo ra một lỗ hổng trước các cuộc tấn công kiểu Sybil. Tuy nhiên, chính bản thân ý tưởng này lại cực kỳ tiến bộ. Bản thân Szabo mô tả động cơ của mình như sau: “Vấn đề là tiền bạc phụ thuộc vào niềm tin đối với bên thứ ba. Lịch sử thế kỷ 20 đầy rẫy những ví dụ về lạm phát và siêu lạm phát đã phá hủy hệ thống đó.” Bit gold hiện được nhiều người công nhận là một trong những tiền thân quan trọng nhất của Bitcoin.

Giờ đến phần thú vị nhất. Sau đúng mười năm kể từ thời điểm Nik Szabo lần đầu tiên đề xuất bit gold, vào tháng 10 năm 2008, một white paper của Bitcoin đã xuất hiện. Trùng hợp chăng? Có thể. Nhưng cộng đồng từ lâu đã nhận ra điểm giống đáng kinh ngạc giữa các ý tưởng của Szabo và kiến trúc của Bitcoin. Các lập luận cho rằng Nik Szabo chính là Satoshi Nakamoto trông có vẻ thuyết phục.

Thứ nhất, trình độ kỹ thuật rõ ràng. Szabo có đầy đủ các kỹ năng cần thiết để tạo ra Bitcoin. Thứ hai, phong cách viết của ông. Một số nhà phân tích đã nhận thấy sự giống nhau đáng ngạc nhiên về cách diễn đạt giữa các văn bản của Szabo và white paper. Cả hai tác giả cũng đều trích dẫn nhà kinh tế học Karl Menger. Thứ ba, cả hai đều nổi tiếng với mối quan ngại về quyền riêng tư.

Ngoài ra còn có một chi tiết đáng chú ý khác: Nik Szabo liên tục phủ nhận rằng ông chính là Satoshi Nakamoto. Và điều này khiến ông nổi bật hơn so với các ứng viên khác. Lịch sử dạy chúng ta rằng những người công khai tuyên bố rằng họ là Satoshi thì gần như chắc chắn không phải là Satoshi. Việc phủ nhận của Szabo trông có vẻ “đúng chất” hơn.

Trên các thị trường dự đoán, cơ hội của Szabo được đánh giá bằng các con số có hai chữ số, trong khi tất cả các ứng viên còn lại vẫn ở mức một chữ số. Len Sassaman từng là ứng viên hàng đầu, nhưng Nik Szabo dần vươn lên vị trí dẫn đầu. Bí ẩn về Satoshi dường như sẽ còn tiếp tục làm đau đầu cộng đồng crypto trong một thời gian dài nữa.