Ai đã cấp phép cho cái này? Vùng xám của x402

Tác giả bài viết: David Christopher

Được biên dịch bởi: Block unicorn

Sự thành công của x402 không thể thiếu các nhà tích hợp gốc. Các chương trình đóng gói không được phép có thể biến các đối tác tiềm năng thành đối thủ.

Tuần trước, Coinbase đã ra mắt agentic.market, một nền tảng trưng bày các điểm cuối x402, nhằm giúp hệ sinh thái x402 dễ dàng được khám phá hơn.

Duyệt qua agentic.market, bạn sẽ thấy các dịch vụ truy cập theo thời gian thực, theo yêu cầu, từ các công cụ trên chuỗi đến các API phổ biến. Một số điểm cuối được cung cấp trực tiếp bởi nhà cung cấp gốc. Nhiều điểm cuối khác đến từ bên thứ ba: một số công ty đóng gói API hiện có thành x402 (và/hoặc MPP), rồi đóng gói thành các bộ công cụ cho phép proxy sử dụng, người dùng chỉ cần trả một khoản phí nhỏ để truy cập qua một kết nối duy nhất.

Cách thứ hai khiến tình hình trở nên phức tạp hơn. Trong các điểm cuối bên thứ ba được liệt kê trên Agentic Market, có các dịch vụ của Wolfram Alpha, Google Flights và Amadeus (một nền tảng dữ liệu du lịch phổ biến). Tôi tập trung vào ba nền tảng này vì chúng đều chưa từng công bố tích hợp x402, và điều khoản dịch vụ của chúng cũng cho thấy khả năng cao là chúng không cấp phép cho bên thứ ba xây dựng tích hợp thay mặt chúng.

Mỗi điểm cuối được lập chỉ mục trên Agentic Market có thể là do chính phía thứ nhất (nhà cung cấp gốc trực tiếp cung cấp API của họ), do bên thứ ba được cấp phép (những nhà phân phối có giấy phép rõ ràng, thường qua chứng nhận chính thức hoặc chương trình đối tác), hoặc là bên thứ ba không được phép (các công ty bán lại quyền truy cập API đã trả phí của họ mà không có sự cho phép).

Trong toàn thị trường và toàn hệ sinh thái x402, chúng ta không thể ngay lập tức phân biệt đâu là phía thứ nhất, đâu là bên thứ ba, và nhiều điểm cuối dường như thuộc loại cuối cùng.

Điều khoản hợp đồng

Như đã đề cập, các điều khoản của ba nhà cung cấp này khiến các sắp xếp của bên thứ ba không được phép trở nên rất khả thi, thậm chí trong một số trường hợp còn loại trừ hoàn toàn các phương án khác.

Wolfram Alpha rõ ràng cấm “nhà phân phối và tổng hợp”, cấm mọi hình thức thu thập hoặc khai thác dữ liệu, và cấm bán hoặc chuyển nhượng dịch vụ mà không có phép. Các điều khoản này dường như hoàn toàn không để lại không gian cho các bên thứ ba được phép. Hơn nữa, sau khi xem hướng dẫn nhanh về điểm cuối này, rõ ràng đây không phải là tích hợp phía thứ nhất.

(Điều khoản dịch vụ của Wolfram Alpha về API cấm nội dung)

Thỏa thuận dịch vụ chính của Amadeus chỉ cho phép khách hàng truy cập cho mục đích nội bộ, và cấm mọi hành vi “cho thuê, thuê mướn, phân phối, bán, bán lại, chuyển nhượng hoặc chuyển giao” quyền truy cập của họ. Mọi kết nối của bên thứ ba đều cần có xác thực của Amadeus và được ghi nhận qua hợp đồng dịch vụ chính thức. Điều này có nghĩa là đây là cách duy nhất để được cấp phép bên thứ ba, và từ bên ngoài không thể kiểm tra xem các điểm cuối hiện có có đáp ứng yêu cầu này hay không.

(Hạn chế trong thỏa thuận của Amadeus về thỏa thuận dịch vụ chính)

Trường hợp của Google là điển hình nhất. Google Flights không có API công khai, và Google áp dụng các biện pháp bảo vệ dữ liệu rất nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, các chương trình đóng gói của bên thứ ba đang đóng gói quyền truy cập dữ liệu của Google Flights, lấy dữ liệu từ SerpApi — một công ty đang bị Google kiện cáo tích cực, cáo buộc họ thu thập kết quả tìm kiếm và bán lại quyền truy cập. Trong đơn kiện, Google cho biết SerpApi đã phát triển các công cụ vượt qua kiểm soát truy cập, gửi “hàng trăm triệu” yêu cầu giả mạo mỗi ngày để thu thập dữ liệu, và bán lại nội dung có bản quyền trong kết quả tìm kiếm đã nhúng.

Vì vậy, Google kiện SerpApi về việc bán lại nội dung có bản quyền và vượt qua kiểm soát truy cập của họ. Trong khi đó, dịch vụ của SerpApi lại bị đóng gói bởi một nhà cung cấp bộ công cụ proxy, cung cấp cho các đại lý và thu phí. Điều này thật đáng suy nghĩ.

(Chi tiết truy cập SerpApi qua điểm cuối StableTravel)

Thể hiện tính tuân thủ như thế nào

Ngay cả không cần chuyên gia pháp lý, có thể thấy các hoạt động này khá phức tạp. Tin vui là đã xuất hiện một mô hình rõ ràng hơn.

MPP là giao thức thanh toán proxy mà Tempo giới thiệu khi ra mắt mainnet, cung cấp hơn 100 dịch vụ tương thích ngay trong ngày đầu ra mắt. Các nhà cung cấp tích hợp trực tiếp MPP — như Parallel, Stripe Climate, Browser Base — đều được đánh dấu bằng vòng tròn màu xanh lá trên thẻ, để thể hiện họ là nhà cung cấp phía thứ nhất.

(Tham khảo danh mục dịch vụ qua mpp.dev)

Khoảng hai tuần trước, công cụ nghiên cứu AI phổ biến Exa tuyên bố hỗ trợ gốc các điểm cuối x402 trong tìm kiếm và nội dung — trở thành nhà cung cấp phía thứ nhất, và hợp tác với Coinbase. Exa cho biết, lý do chọn x402 thay vì giao thức riêng là vì nó được quản lý bởi Linux Foundation.

Kết quả không thể tránh khỏi

Hiện tại, bên ngoài không thể biết chính xác một điểm cuối là phía thứ nhất, được cấp phép của bên thứ ba hay không được phép của bên thứ ba. Đây là một vấn đề có thể giải quyết, và danh mục dịch vụ của MPP — rõ ràng thể hiện nguồn gốc của từng tích hợp — chính là bước đi hướng tới đó.

Các hành vi thu thập dữ liệu trái phép đã gây ra nhiều áp lực đáng kể đối với các nhà cung cấp dịch vụ: tải trọng máy chủ, chi phí băng thông, và lượng truy cập mà họ chưa từng đồng ý cung cấp. Các bên thứ ba đóng gói dữ liệu thu thập trong giao thức x402 và thu phí còn khiến tình hình tồi tệ hơn. Các nhà cung cấp phải gánh chịu tất cả chi phí, mà không nhận được phần nào.

Vì vậy, cần làm rõ nguyên nhân gốc rễ của vấn đề. x402 là một giao thức mở — giống như bất kỳ nhà phát triển nào cũng có thể phát triển dựa trên HTTP, bất kỳ ai cũng có thể phát triển dựa trên x402. Cơ chế thanh toán không thể theo dõi liệu dữ liệu trên đầu có được lấy một cách có phép hay không. Trách nhiệm thuộc về các nhà phát triển đóng gói các điểm cuối này để người dùng sử dụng.

Nếu không có cơ chế trách nhiệm giải trình, điều này có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển chung của x402 — các nhà tích hợp gốc tiềm năng có thể trở thành phản đối thay vì tham gia. Những khoản thu này vốn thuộc về các nhà cung cấp dịch vụ. Việc tích hợp gốc là cách họ khẳng định quyền sở hữu các khoản thu đó, cũng là cách để x402 có được sự hợp pháp cần thiết để phát triển.

Lưu ý: Tính đến ngày 25 tháng 4, Google Flights đã không còn được liệt kê trên Agentic Market.