Tôi nhận thấy một quy luật thú vị ở Thung lũng Silicon — nơi luôn xuất hiện những “nhà tiên tri” mới, kể về ngày tận thế và đồng thời bán cho chúng ta sự cứu rỗi. Sâm Altman chỉ đơn giản là mô hình thành công nhất của chuỗi đó.

Quay trở lại năm 2016. The New Yorker đã viết một bài về ông khi đó mới 31 tuổi. Lúc đó ông đã là chủ tịch của Y Combinator và đồng thời tích trữ vũ khí, vàng, kali iodine để phòng chống phóng xạ hạt nhân. Ông có hai vali để sơ tán và một mảnh đất ở Big Sur, nơi có thể bay nhanh bằng máy bay để thoát hiểm. Sau mười năm, ông trở thành người hô hào nhiều nhất về mối nguy hiểm của AI đối với nhân loại — và đồng thời là người thúc đẩy nó nhanh hơn.

Đây là bản chất của mô hình kinh doanh của ông: trình bày mọi thứ như một cuộc chiến thiêng liêng sinh tồn của nhân loại. Ông đã mài giũa điều này từ YC, biến một xưởng nhỏ thành đế chế khổng lồ. Sau đó, ông chuyển chiến thuật này sang OpenAI. Nói về “rủi ro tuyệt chủng” của AI, so sánh chúng với chiến tranh hạt nhân, phát biểu tại Thượng viện rằng mọi người nên sợ — và mỗi lời của ông đều trở thành tiêu đề. Quảng cáo miễn phí qua nỗi sợ kiểm soát.

Và rồi đề xuất giải pháp: Worldcoin. Quả cầu bạc quét võng mạc để phân phát tiền trong thời đại AI. Nghe có vẻ cứu rỗi, nhưng thực tế nhanh chóng gây lo ngại — hơn mười quốc gia đã tạm dừng dự án vì vấn đề quyền riêng tư. Nhưng đối với Altman, đó không phải là điều quan trọng nhất. Điều chính là ông tự định vị là người duy nhất có câu trả lời.

Về quy định pháp luật — ông là bậc thầy của cuộc đảo chính. Năm 2023, ông phát biểu tại Quốc hội và nói: “Xin hãy quy định chúng tôi.” Đề xuất hệ thống cấp phép, loại bỏ các đối thủ cạnh tranh. Nhưng khi Google và Anthropic bắt kịp về công nghệ, lập trường của ông thay đổi. Bây giờ ông nói rằng quy định chặt chẽ sẽ kìm hãm đổi mới. Khi dẫn đầu — kêu gọi quy tắc. Khi mất lợi thế — kêu gọi tự do.

Phía sau đó là sự biến đổi của OpenAI. Được thành lập như một tổ chức phi lợi nhuận với sứ mệnh “đảm bảo an toàn cho AGI”. Đến năm 2024, từ “an toàn” trong sứ mệnh đã bị lặng lẽ loại bỏ. Doanh thu tăng từ hàng chục triệu năm 2022 lên hơn 10 tỷ năm 2024. Đánh giá công ty từ 29 tỷ lên 100 tỷ.

Nhớ tháng 11 năm 2023 chứ? Ông bị loại khỏi hội đồng quản trị vì “giao tiếp thiếu trung thực”. Hóa ra, ông che giấu quyền kiểm soát quỹ đầu tư mạo hiểm, nói dối về các quy trình an ninh, thậm chí về việc ra mắt ChatGPT, hội đồng chỉ biết qua Twitter. Mỗi vi phạm này đều đáng để ông mất ghế. Nhưng không. 95% nhân viên ký kiến nghị, Microsoft đứng về phía ông, và ông trở lại với quyền lực lớn hơn. Sa thải gần như toàn bộ hội đồng.

Tại sao? Bởi vì ông không phải là CEO bình thường — ông là “nhà lãnh đạo có sức hút” theo cách của Max Weber. Các người theo ông tin không vào quy trình, mà vào ông. Khi bị thách thức, họ bảo vệ ông. Sau khi ông trở lại, đội ngũ an ninh của OpenAI bị giải tán. Giám đốc khoa học, người đã thúc đẩy việc sa thải ông, rời đi. Tháng 5 năm 2024, trưởng bộ phận an ninh viết trên Twitter: “Văn hóa an toàn bị hy sinh để đổi lấy các sản phẩm xuất sắc.”

Nhưng ông không đơn độc. Musk nói về nguy cơ của AI, nhưng Tesla là công ty robot lớn nhất. Zuckberg đã bỏ ra 90 tỷ USD cho metaverse, rồi chuyển hướng sang AGI. Peter Thiel đầu tư vào các công ty về siêu trí tuệ và cùng lúc xây dựng nơi trú ẩn ở New Zealand. Palantir, công ty của ông, là “bộ não” của các hoạt động chống Iran đầu năm 2026, tích hợp dữ liệu từ vệ tinh và drone qua Claude.

Mỗi người đóng vai hai vai trò — cảnh báo về ngày tận thế và tạo ra nó. Đây không phải là rối loạn nhân cách, mà là mô hình kinh doanh.

Bây giờ nói về tài sản của ông. Ông luôn nói rằng mình không có cổ phần OpenAI và làm việc vì đam mê. Nhưng Bloomberg tính toán: tài sản cá nhân của ông khoảng 2 tỷ USD. Đó là từ các khoản đầu tư — Stripe mang về hàng trăm triệu, Reddit cũng vậy. Ông đầu tư vào Helion, công ty về nhiệt hạch, nói rằng tương lai của AI phụ thuộc vào năng lượng, rồi sau đó OpenAI ký hợp đồng lớn về điện năng với Helion.

Ông không có cổ phần trực tiếp của OpenAI, nhưng đã xây dựng xung quanh nó một đế chế đầu tư khổng lồ. Mỗi bài giảng về tương lai nhân loại của ông đều làm tăng giá trị của đế chế này. Tài sản ròng của Sam Altman không đến từ lương, mà từ cấu trúc lợi ích này.

Quay lại chiếc ba lô sơ tán chứa vũ khí, vàng, thuốc kháng sinh và đất ở Big Sur. Ông chưa từng che giấu điều đó. Bộ dụng cụ sơ tán là có thật, bunker là có thật, sự ám ảnh về ngày tận thế là có thật. Nhưng chính ông lại là người thúc đẩy ngày tận thế nhanh hơn. Đây không phải mâu thuẫn — trong logic của ông, ngày tận thế không cần phải dừng lại, chỉ cần chiếm vị trí có lợi trước.

Tháng 2 năm 2026, ông tuyên bố “đường đỏ” — không sử dụng AI trong chiến tranh. Và ngay lập tức ký hợp đồng với Pentagon. Đó không phải là đạo đức giả, mà là sự cần thiết nội tại của mô hình ông. Các vị trí đạo đức là một phần của sản phẩm, hợp đồng là nguồn lợi nhuận.

Ông phải vừa là người cứu rỗi nhân đạo, vừa là nhà tiên tri vô cảm của ngày tận thế. Chỉ có như vậy câu chuyện của ông mới tiếp tục, số phận của ông mới rõ ràng.

Nguy hiểm thực sự không phải AI, mà là những người tự cho mình quyền định đoạt số phận nhân loại.